Prawidłowe dokręcenie śrub

Badania przeprowadzone przez TÜV NORD, Politechnikę Rzeszowską i Biuro Rzeczoznawcze Auto-Test wykazały, że przekraczanie zalecanego momentu dokręcania może prowadzić do trwałego odkształcenia śrub mocujących koła, a w przypadku badanych śrub zamiennych także do uszkodzenia gwintów śrub i piasty koła.

Badanie zrealizowano w okresie od lipca do września 2026 r. na zlecenie Polskiego Związku Przemysłu Oponiarskiego (PZPO) i Volkswagen Group Polska. Jego celem było sprawdzenie, jak wielokrotne dokręcanie i odkręcanie oraz stosowanie nadmiernego momentu wpływają na stan śrub oryginalnych i zamiennych.

W ramach testów przeprowadzono 20 cykli dokręcania i odkręcania śrub przy różnych wartościach momentu. Sprawdzono również moment krytyczny, przy którym dochodziło do uszkodzenia elementów mocujących, oraz zmiany ich geometrii i właściwości mechanicznych. Badania uzupełniono analizą składu fazowego i chemicznego materiału.

- Badania przeprowadzono w celu określenia wpływu wielokrotnego odkręcania i dokręcania śrub mocujących koło, zarówno oryginalnych, jak i zamiennych, przy zastosowaniu różnych momentów dokręcania. Zweryfikowano ich wytrzymałość, moment krytyczny dokręcania oraz zmiany geometrii i właściwości mechanicznych po wielokrotnym użytkowaniu. Dodatkowo przeprowadzono analizy laboratoryjne składu fazowego metodą dyfrakcji rentgenowskiej oraz składu chemicznego metodą spektroskopii emisyjnej. Celem badań było również określenie wpływu nieprawidłowego momentu dokręcania na charakterystykę gwintu śruby i piasty koła oraz identyfikacja różnic pomiędzy śrubami oryginalnymi a zamiennymi - wyjaśnił Marek Nytko z Biura Rzeczoznawczego Auto-Test, koordynator badania.

Prawidłowy moment chroni połączenie koła z piastą

Jednym z badanych parametrów był moment wynoszący 120 Nm, zgodny z zaleceniami producenta. Wyniki wykazały, że 20-krotne dokręcanie i odkręcanie zarówno śrub oryginalnych, jak i zamiennych przy tej wartości nie wpływało na ich właściwości.

Inaczej wyglądały wyniki prób z zastosowaniem wyższych momentów. Przekraczanie zalecanej wartości prowadziło do trwałego odkształcenia śrub. W przypadku śrub oryginalnych moment krytyczny, przy którym dochodziło do uszkodzenia badanego elementu, wynosił od 264,4 do 270 Nm.

W testach śrub zamiennych wartości te mieściły się w przedziale od 437,9 do 506 Nm. W pięciu próbach doszło do zerwania trzech śrub, a w dwóch pozostałych stwierdzono uszkodzenia gwintów śrub i piasty koła.

Wyniki pokazują, że samo porównanie wartości momentu, przy którym śruba ulega uszkodzeniu, nie wystarcza do oceny skutków przeciążenia. Istotne jest również to, czy nadmierne dokręcenie powoduje uszkodzenie innych elementów mocowania koła.

Znaczenie prawidłowego montażu

Wnioski z raportu podkreślają znaczenie prawidłowej procedury montażu kół. Zbyt duży moment dokręcania może trwale zmienić właściwości śruby, a także uszkodzić połączenie gwintowe i piastę. Takie uszkodzenia mogą utrudnić późniejszy demontaż i wymagać naprawy elementów mocujących.

PZPO podkreśla, że podstawowym zaleceniem dla kierowców i warsztatów jest stosowanie momentu dokręcania określonego przez producenta pojazdu oraz używanie skalibrowanego klucza dynamometrycznego. Pozwala to ograniczyć ryzyko przeciążenia połączenia i uszkodzenia elementów mocujących koło.

- Przy obsłudze opon brak pośpiechu i umiejętności mechanika mają bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo klienta. Dotyczy to także montażu kół na piaście samochodu. Zbyt mocne dokręcenie śrub nie oznacza solidniejszego mocowania - przeciwnie, może prowadzić do uszkodzenia śrub i felgi oraz zwiększać ryzyko pęknięcia śruby lub gniazda felgi przy eksploatacji. Dlatego tak ważne jest przestrzeganie zaleceń producenta pojazdu odnośnie dokładnego momentu dokręcania śrub i stosowanie skalibrowanego klucza dynamometrycznego, który ten moment w rzeczywistości pokazuje. To prosta czynność, a pozwala uniknąć kosztownych napraw i zadbać o bezpieczeństwo na drodze - wskazał Piotr Sarnecki, dyrektor generalny PZPO.

Rekomendacje Związku

W materiale podsumowującym badanie PZPO przedstawił również rekomendacje dla serwisów oponiarskich:

1. Po odkręceniu włóż śruby do czystego pojemnika magnetycznego. To zapobiegnie dostaniu się zanieczyszczeń z piasku do gwintu, a tym samym nie osłabi przykręcenia śruby.
2. Zawsze dokręcaj koła momentem określonym przez producenta pojazdu. Zbyt mocne dokręcenie nie zwiększa bezpieczeństwa. Może prowadzić do trwałego odkształcenia śrub, uszkodzenia gwintów piasty, a nawet zerwania śrub.
3. Do końcowego dokręcania używaj wyłącznie skalibrowanego klucza dynamometrycznego. Klucz udarowy stosuj tylko do wstępnego dokręcania, z momentem niższym od zalecanego przez producenta. Końcowe dokręcanie zawsze wykonuj kluczem dynamometrycznym.
4. Podczas każdej obsługi koła kontroluj stan śrub i gwintów piasty. Sprawdzaj, czy śruby i gwinty nie wykazują uszkodzeń mechanicznych, deformacji lub śladów przeciążenia. Uszkodzone elementy mocujące mogą stwarzać zagrożenie dla bezpieczeństwa jazdy.
5. Nigdy nie montuj ponownie śrub trwale odkształconych lub uszkodzonych. Badania wykazały, że nadmierne dokręcenie może spowodować trwałe rozciągnięcie śruby i utratę jej właściwości mechanicznych. Taka śruba nie zapewnia już bezpiecznego mocowania koła.
6. Stosuj wyłącznie śruby i nakrętki zgodne z wymaganiami producenta pojazdu i felgi. Badania wykazały istotne różnice właściwości mechanicznych między badanymi śrubami oryginalnymi i zamiennymi. Większa twardość czy wytrzymałość śruby nie oznacza automatycznie bezpieczniejszego połączenia - przy przeciążeniu może dojść do uszkodzenia piasty.

Raport z badania przygotowała TÜV NORD Mobilität GmbH & Co. KG, a przeprowadziła je Politechnika Rzeszowska im. Ignacego Łukasiewicza przy współpracy z Biurem Rzeczoznawczym Auto-Test. Zleceniodawcami były PZPO i Volkswagen Group Polska.

Źródło i graf.: PZPO